‘Twijfel over Exodus? De Ipuwer-papyrus beschrijft bloed, plagen, dood en chaos in Egypte; opvallende overeenkomsten met Exodus suggereren mogelijk sterk historisch bewijs — lees verder.’ (4 minuten leestijd, 25:05 minuten video)

Niet-Bijbelse bron: 15e eeuw v.Chr

Twijfel je over de historische betrouwbaarheid van de Bijbel? Om bewijs te vinden, bekijken we niet-Bijbelse documenten zoals de Ipuwer papyrus. Daarmee reizen we terug naar de 15e eeuw v.Chr. Veel lezers zien in de Ipuwer papyrus bevestiging dat het Bijbelboek Exodus historische kern bevat.

Ipuwer papyrus

De naam Ipuwer verschijnt slechts eenmaal in de tekst; men concludeert daaruit dat hij mogelijk tot een farao sprak. De officiële aanduiding is Papyrus Leiden I 344, en het exemplaar berust in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. De schrijver waarschuwt voor chaos wanneer orde — oude tradities en loyaliteit aan de farao — wegvalt. Daarom beschouwt men het document als politieke propaganda of wijsheidsliteratuur uit het oude Egypte.

Ipuwer versus Exodus

De Ipuwer-tekst vermeldt meerdere beelden die overeenkomen met gebeurtenissen in Exodus. Bijvoorbeeld: “De plaag is door het hele land. Het bloed is overal” (PAPYRUS 2:5–6) en “Overal is bloed… de rivier is bloed” (PAPYRUS 2:10), vergelijkbaar met Exodus 7. Verder spreekt PAPYRUS 2:10 over vuur uit de hemel dat poorten en muren verbrijzelt (vergelijk Ex. 9:23–24). Ook noemt PAPYRUS 4:14 bomen die verwoest zijn (vergelijk Ex. 9:25), en PAPYRUS 6:1 meldt het ontbreken van vruchten en kruiden (vergelijk Ex. 9:25). Daarnaast beschrijft PAPYRUS 10:3–6 gebrek aan opbrengsten, en PAPYRUS 5:12 en 6:3 ruïne van graan en oogst. Verder verschijnen in de papyrus kreten over vee, doden in de rivier, verlaten vee, verwoesting van de gevangenis en donkerte — allemaal beelden die parallel lopen met teksten in Exodus en Numeri.

Datering Ipuwer

Op basis van de literaire stijl plaatst men het origineel aan het einde van het Middenrijk (11e–12e dynastie). Het bewaarde exemplaar vormde echter een schrijfoefening van een schooljongen, ongeveer 600 jaar later. Met andere woorden: tekstoverlevering beïnvloedt onze datering.

Kanttekening bij Egyptische chronologie

De ‘Egyptische chronologie’ probeert gebeurtenissen, heersers en dynastieën te dateren. In de praktijk is er geen sprake van een juiste datering van regeringsjaren van de farao’s. 

Datering van de Exodus

De Bijbel noemt Raamses als vertrekplaats van de uittocht (Ex. 12:37; Num. 33:2–5). Daarom wijzen sommige onderzoekers Ramses II (19e dynastie) aan als de Exodus-farao. Hierdoor lijkt er wetenschappelijk gezien geen directe relatie met de Ipuwer papyrus uit de 12e dynastie.

Het is echter een aanname dat betreffende voorraadstad ook de naam ‘Raamses’ droeg in de tijd van de historische uittocht van de Israëlieten! Het is namelijk een Bijbels feit dat men verwees naar een locatie waar een gebeurtenis in het verleden had plaats gevonden, onder de naam die de locatie op dat moment droeg. Abraham trok op tot de stad Dan (Gen. 14:14), de naam die de stad Laïs zes eeuwen ná Abraham pas kreeg (Richt. 18:28-29)!

Exodus en de 12e dynastie

Er bestaan aanwijzingen die de Exodus-farao in de 12e dynastie plaatsen. Indien dat klopt, dan zouden de ondergang van Egyptische macht en de daaropvolgende chaos logisch volgen op een massale uittocht. Daarom kan de Ipuwer papyrus deels gebaseerd zijn op of gerelateerd zijn aan gebeurtenissen rond een historische Exodus.

Conclusie

Samengevat: de Ipuwer papyrus bevat vele beelden die overeenkomen met Bijbelse beschrijvingen van plagen, dood en verwoesting. Hoewel de datering en tekstoverlevering onzekerheden kennen, blijft de Ipuwer papyrus een relevante niet-Bijbelse bron in discussies over de historische achtergrond van Exodus.

Reis verder terug in de tijd…

Ontdek bewijs waarmee de Bijbel historisch wordt: Amenhotep II’s graf, zweren op zijn mummie, en datering rond 1448 v.Chr. bevestigen mogelijk de Exodus — lees de details en oordeel zelf.